فضل الله روزبهان خنجى اصفهانى
مقدمهء مصحح 34
تاريخ عالم آراى امينى ( فارسى )
به نظر مىرسد كه وى از زندگانى فضل اللّه آگاهى نداشته باشد . نگارنده بر اين باور است كه دو قصيدهء ديگر هم - كه ذيل شمارهء 15 و 16 معرّفى شده و فريدون بيك آنها را در منشآت السلاطين به نام فضل اللّه آورده است - از او نمىباشد و در انتساب آنها به فضل اللّه جاى شك و ترديد وجود دارد . « 1 » 19 . قصيدهاى عربى به مناسبت ختم صحيح بخارى سخاوى استاد نويسنده از آن در تاريخ خود ياد كرده و مؤلف نيز پارهاى از ابيات صدر قصيدهء مذكور را از باب نمونه در عالمآراى امينى آورده است . « 2 » 20 . قصيدهاى عربى به مناسبت ختم صحيح مسلم سخاوى از اين قصيده و مناسبت آن ياد كرده است . « 3 » 21 . واقعات عبيد اللّه خان شيبانى فضل اللّه در سلوك الملوك دربارهء اين اثر خود چنين مىنويسد : « چنانچه تفاصيل آن ان شاء اللّه در كتابى كه موضوع از جهت تاريخ واقعات و فتوح آن حضرت باشد مذكور و مسطور گردد . » « 4 » 22 . ماده تاريخ پيروزى عبيد اللّه خان شيبانى بر ظهير الدين محمّد بابر در سال 918 / 1512 ، عبيد اللّه خان اوزبك ، جانشين و برادرزادهء محمّد خان شيبانى ، فضل اللّه را از سمرقند به بخارا دعوت كرد . از او دربارهء پيروزى خان اوزبك در برابر بابر شاه ماده تاريخى نقل شده كه راقم سمرقندى آن را در تاريخ خود آورده است . بيت آخر آن چنين است : اقبال داشت بابر تا بود ز اهل سنت * چون يار رافضى شد ، افتاد در تدابر « 5 » 23 . شرح قصيدهء برده شرحى است به زبان فارسى بر قصيدهء معروف ابو عبد اللّه شرّف الدين محمّد بن
--> ( 1 ) . مجالس النفايس ، 406 ، 407 ؛ شعر و ادب فارسى در كشورهاى همسايه ، 147 ، 148 ؛ تاريخ عثمانى ، ج 2 / 8 . ( 2 ) . عالمآراى امينى ، 68 ، 69 . ( 3 ) . الضوء اللامع ، ج 6 / 171 . ( 4 ) . سلوك الملوك ، 61 . ( 5 ) . تاريخ راقم ، 82 ؛ سلوك الملوك ، 54 .